باستان‌شناسی

 باستانشناسی دانشی بررسی فرهنگ‌های انسانی از راه بازیابی، مستندسازی و واکاوی (تحلیل) بازمانده‌های مادی همچون معماری، دست‌ساخته ها، طبیعت‌ساخته ها، بازماندهای انسانی و یا پهنه‌های زمین است. آماج و هدف باستانشناسی روشنگری درباره تاریخ نوع بشر است. از دیگر رشته‌های پیونددار با باستانشناسی می‌توان از اینها نام برد.

 دیرین‌شناسی

 دیرین‌شناسی یا دیرینه‌شناسی به بررسی آثار و بقایای موجودات گذشته می‌‌پردازد و برپایه پیدایش و نابودی این آثار که سنگواره نامیده می‌شوند سن نسبی لایه‌های زمین را تعیین کرده همچنین محیط زیست موجودات دیرینه را مشخص می‌کند. دانش دیرین‌شناسی به شاخه‌های گوناگونی (گیاهی وجانوری) تقسیم می‌شود. فسیلها از دوره کامبرین دارای اهمیت می‌شوند ولی ظهور ناگهانی آثار موجودات در دوره کامبرین بیانگر ریشه دار بودن آنها در زمانهای پیش از این دوره می‌‌باشد.اما شواهد کمی در این رابطه وجود دارد که از جمله آنها می‌توان شبه باکتریهائی با سن ۳.۸ میلیارد سال را نام برد.

 اقوام باستاني

 مادها قومی ایرانی بودند از تبار آریایی که در بخش غربی فلات ایران ساکن شدند.

سرزمین ماد دربرگیرنده بخش غربی فلات ایران بود. سرزمین آذربایجان در شمال غربی فلات ایران را با نام ماد کوچک و بقیهٔ ناحیه زاگرس را با نام ماد بزرگ می‌شناختند. پایتخت ماد در گذشته هگمتانه نام داشت که بعدها به اکباتان تغییر نام داد.

مردمانی که امروزه از تبار مادها به شمار می‌آیند عبارتند از مردم غرب ايران. مردم کردزبان و مردم آذربایجان و لرستان و فارس‌زبانان استان‌های همدان و مرکزی.

اولین اطلاعات در مورد مادها بر می‌گردد به سالنامهای شلمسر سوم(پادشاه آشور) به سال 734 یا737 قبل از میلاد مسیح.

هرودوت مورخ یونانی معتقد بوده است که مادها دارای چهار پادشاه:

1- دیوکس 2- فرااُردس 3- کیاکسار4- آستیاگس، به مدت 150 سال از سال 701 یا 708 قبل از میلاد مسیح حکمرانی می‌‌کردند.

اما کتزیاس که منبع او دفاتر شاهی پارسیان است، مادها را دارای 9 پادشاه و 205 سال حکومت می‌‌دانسته است:

1 - آراباکس 2- مانداکس 3- سوسارمس 4- آرتی کاس

5- آربیان 6- آرته یس 7- آرتی نس 8- آستی بارس 9- آستیاکوس.

در سده هشتم پیش از میلاد، یکی دیگر از تیره‌های ایرانی به نام سکاها(به یونانی اکیت و به فرانسوی سیت) بر سرزمین ماد چیره شدند. مادها در سده ششم پیش از میلاد شاهنشاهی بزرگی در فلات ایران و فراسوی آن برپا کردند ولی بعدها بخشی از شاهنشاهی متحد ایرانی به فرمانروایی پارس‌ها شدند.

 کلدانی‌ها

 کلدانی ها یکی از اقوام باستانی خاورمیانه از نژاد سامی بودند که در شمال عراق امروزی و جنوب ترکیه امروزی می‌‌زیستند. در حدود ۵۰۰۰ سال پیش از میلاد مسیح، قوم کلدانی نخستین قومی بود که حرکت سیارات را درک کرد و به آنها لقب "بزهای وحشی" را داد زیرا این اجرام با گذشت زمان در آسمان حرکت می‌‌کردند و جایشان بر زمینهٔ ستاره‌های ثابت عوض می‌‌شد. بعدها یونانی‌ها این منطقه از آسمان را، که ماه، خورشید و سیاره‌ها در آن حرکت می‌کنند، «حلقه حیوانات» نامگذاری کردند. واژه‌ای که امروزه در زبان‌های اروپایی برای این ناحیه بکار می‌رود یعنی Zodiac (منطقة البروج) از همین ریشهٔ یونانی گرفته شده است.

 باستانشناسی ایران

 باستان‌شناسی در ایران از اوایل قرن۱۹ میلادی آغاز شد.ناصرالدین شاه قاجار برای اولین بار امتیاز کاوش‌های باستان‌شناسی در کل ایران را به فرانسوی‌ها واگذار کرد.

 گوردخمه

 گورْدَخمه دخمه‌ای است که برای خاکسپاری مردگان درست می‌شده. گوردخمه‌های زیادی از دورانهای باستانی در سراسر ایران یافته شده است. از زیباترین و مفصل‌ترین گوردخمه‌های ایران گوردخمه دایه و دختر در ممسنی فارس است. به تازگی هم در آب اسک هراز در پای کوه دماوند دوازده گوردخمه یافته شده است. یکی از استانهایی که کوهسارانش گوردخمه‌های زیادی را در دل خود جای داده است استان کرمانشاه است. زمان ساخت این دخمه‌ها را در غرب کشور دوره هخامنشی گمان میزنند.

 کاوشگاه

 به محل یافت آثار باستانی که در آن برای کاوش و یافتن اشیاء بیشتر حفاری انجام گیرد کاوُشگاه گفته می‌شود.

از كليه سروران گرامي خواهشمنديم از كاوش در چنين مكانهايي به منظور حفظ ميراث باستاني خودداري نمايند.

 تندیسک

 تندیسک به تندیس‌ها (مجسمه‌ها)ی ساخته دست انسان گفته می‌شود که معمولاً به شکل یکی از موجودات است. تندیسک معمولاً به تندیسهای کوچک اطلاق می‌شود، یعنی در اندازه‌ای کوچکتر از قد واقعی موجود. البته این مسئله همیشه صادق نیست و مثلآ در مورد حشرات تندیسک‌ها می‌توانند در اندازه واقعی یا بزرگتر ساخته شوند.

 سنگواره

 سنگواره یا فسیل به بازمانده‌های کانی‌شده جانوران و گیاهان یا بازمانده‌های دیگر مثلآ ردپا گفته می‌شود. فرآیند سنگواره‌شدن فرایندی کم‌اتفاق است زیرا کانی‌های طبیعی معمولاً تجزیه شده و دوباره وارد چرخه مواد می‌‌گردند. برای اینکه یک سازواره (ارگانیسم)، سنگواره شود میبایست روی آن هرچه سریعتر با مواد رسوبی پوشیده شود. سنگواره‌ها و روند سنگوارگی انواع گوناگونی دارند. سنگواره‌ها معمولاً از خود مواد بازمانده از سازواره تشکیل شده‌اند، ولی هستند سنگواره‌هایی که تنها شامل اثر و رد یک سازواره مثلآ رد پای یک دایناسور یا خزنده می‌شوند. به اینگونه سنگواره‌ها، سنگواره‌های ردّی می‌گویند. دانش بررسی سنگواره‌ها دیرین‌شناسی نام دارد.

ازمناسب‌ترین مکانهابرای تشکیل سنگوارها می‌توان به "حاشیه دلتاها"و"اطراف کوه‌های آتشفشانی قدیمی که خاکستر ازآنهامتصاعد می‌شود"و"دریاهای کم عمق"و"یخچالها" و"باتلاقها"نام برد از آثارسنگوارها برای اثبات نظریه‌های زمین‌ساخت ورقه‌ای و تکامل تدریجی استفاده شده است. در علم زمین‌شناسی مطالعه دانشگاهی فسیلها در دو مبحث (درس) میکروفسیل وماکروفسیل صورت می‌پذیرد.

 باستان‌سنجی

 باستان‌سنجی یا آرکئومتری شاخه‌ای نسبتاً جدید از باستان‌شناسی است که در آن یافته‌های باستانی توسط انواع مختلفی از روشها و فنون علمی و آزمایشگاهی مورد بررسی و تحقیق قرار می‌‌گیرند. به عبارت دیگر به کارگیری شاخه‌های مختلف علوم طبیعی و مهندسی به منظور درک و حل بهتر مسائل باستان شناسی، باستان‌سنجی نامیده می‌‌شود.